على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

630

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

بكئ ( baki ' ) و بكيئة ( baki'at ) ص . ع . ناقة بكئ و ناقة بكيئة : ماده شتر كم شير ج . بكاء و بكايا . بكياسا ( beky s ) ا . پ . سربار و بستهء كوچكى كه بر بالاى بار ستور گذارند . بكيت ( bakit ) و بكيتا ( bakit ) ا . پ . اعيان و اشراف . بكير ( bokayr ) ا . خ . ع . از اعلام است . بكيرة ( bakirat ) ا . ع . نوباوه و خرمابن زودرس . بكيك ( bakik ) ص . ع . ذكر بكيك : شمشير در خاك اندازنده . بكيل ( bakil ) ا خ . ع . قبيله‌اى از همدان . بكيل ( bakil ) ص . ع . خوشنماى در لباس و رفتار يقال هو جميل بكيل . بكيلة ( bakilat ) ا . ع . غنيمت . و طبيعت و ميش و بز با هم آميخته . و گوسپندان آميختهء با گوسپندان ديگر يق ظلت الغنم بكيلة واحدة و عببثة واحدة اذا لقيت الغنم غنما اخرى و اختلط بعضها ببعض - و هو مثل يضرب فى اختلاط القوم و تساويهم فى الفساد ظاهرا و باطنا . و نيز بكيلة بمعنى بكالة است مر . بكالة . بكيم ( bakim ) ص . ع . ابكم و مرد گنگ و كر . ج : بكمان ( bokm n ) . بگ ( beg ) و ( bag ) ص . پ . - مأخوذ از بيگ تركى - و در سابق يكى از القاب بزرگ بوده كه باميران و سرداران مىداده‌اند مثل آنكه اخيرا در ممالك عثمانى چنين بود و پادشاه را خان و سرداران بزرگ را بگ مىگفته‌اند ولى الحال از القاب پست بشمار آيد . مر . بيگ . بگاره ( bagg re ) ا . پ . قسمى از قايق بزرگ كه داراى شراع است . بگاه ( bag h ) م ف . پ . بوقت . و صبح و پگاه و بامداد و هنگام فجر . بگتر ( bagtar ) ا . پ . نوعى از لباس آهنين كه در روى آن مخمل و زربفت كشيده در روز جنگ پوشند . بگترپوش ( bagtar - puc ) ص . پ . زره پوشيده . بگترى ( bagtari ) ص . پ . پوشندهء بگتر و ا . آنكه بگتر مىسازد . بگده ( bagde ) ا . پ . كارد پهن و بزرگ و ساطور . بگذار ! ( bogz r ) پ . كلمهء امر از گذاشتن . بگذاشتن ( bogz ctan ) ف م . پ . رها كردن و آزاد كردن . و گذاشتن . و اجازهء گذشتن دادن . و بر طرف كردن . بگردانيدن ( be - grd nidan ) ف م . پ . برگردانيدن و منحرف كردن و ف ل . پشت گردانيدن . و برگشت گرفتن . بگرديدن ( be - gardidan ) ف ل . پ . گردش كردن و سير كردن . و برگشتن . و تغيير يافتن . و بگرديدن از چيزى : بىميل شدن به آن چيز . و برگشتن از آن . بگزاده ( bagz de ) ا . پ . پسر شاهزاده . و سوار . بگسل ! ( begsel ) و ( bogsel ) پ . كلمهء امر يعنى قطع كن . بگسليدن ( bogselidan ) ف م . پ . قطع كردن . و از هم جدا كردن . و جدا كردن و ترك اختلاط و آشنائى نمودن . بگشان ( bagc n ) ا . پ . انجمن اعيان و اشراف . بگم ( bagam ) ا . پ . مر . بقم . بگم ( begom ) ا . پ . ملكه . و مادر ملكه . و زن نجيب و خاتون محترم . بگمار ! ( begm r ) پ . كلمهء امر يعنى فتح كن و غلبه نما . بگمار ( bogm r ) ا . پ . پيروز و مظفر و غالب . بگماز ( bagm z ) ا . پ . غم و اندوه . و پيالهء شراب . و مهمانى و ضيافت . و بگماز كردن ف ل . : مجلس شراب داشتن . و مهمانى نمودن . بگماز ( begm z ) ا . پ . شراب . و شرابخورى . و پيالهء شراب . بگند ( bagand ) ا . پ . آشيان مرغان . بگنگ ( bagang ) ا . پ . بكنگ و حيوان دم بريده . بگنى ( bagni ) ا . پ . نبيذ و شرابى كه از برنج و ارزن و جو و مانند آنها سازند و بوزه نيز گويند . بگو ! ( begov ) و ( bogu ) پ . كلمهء امر از گفتن . بگه ( bagah ) م ف . پ . مر . بگاه . بگهتر ( be - gah - tar ) م ف . پ . بگاه‌تر . و بهترين گاه . بگير ( bogir ) و بگيز ( bagiz ) ا . پ . بكير و فلوس خيار شنبر . بل ( bal ) ا . پ . پاشنهء پاى . بل ! ( bel ) پ . كلمهء امر مخفف بهل يعنى بگذار . بل ( bel ) ا . پ . يك قسم ميوه‌اى شبيه به بهى . بل ( bol ) پ . حرفى است كه هميشه در جلو اسم استعمال شود و بمعنى كثرت بود مانند بلهوس و بلكامه يعنى بسيار هوس و بسيار كام . بل ( bal ) ع . حرفى است بمعنى اضراب يعنى اعراض و اگر پس از آن جمله واقع شود بمعنى اضراب و ابطال خواهد بود مانند قوله تعالى : قالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمنُ وَلَداً سُبْحانَهُ بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ اى بل هم عباد . و يا انتقال از غرض بغرض ديگر مانند وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى بَلْ تُؤْثِرُونَ